Görsel: © Türkiye Bilimler Akademisi

NÜKLEER MANYETİK REZONANS SPEKTROSKOPİSİ (Kitap)
Prof. Dr. Metin Balcı
Türkiye Bilimler Akademisi
Haziran 2025, 522 sayfa,
Ebat : 27 cm x 19 cm
ISBN: 978-625-6110-32-8
DOI: 10.53478/TUBA.978-625-6110-32-8

Kimya Bilimi ve Organik Kimya

Kimya biliminde, moleküllerin yapılarını ve dinamiklerini anlamak büyük önem taşır. Çünkü bir molekülü hangi amaçlar için kullanabileceğimiz, onun yapısı ve dinamiğiyle doğrudan ilişkilidir. Kökeni eski Mısır’a kadar uzanan, 3000 yıllık bir bilim olan kimya, tarih boyunca kimyagerleri adeta tabiatı gözleyen birer dedektif olarak ön plana çıkarmıştır. Bugüne kadar kimya biliminde 50 milyondan fazla bileşik tanımlanmış ve bunların önemli bir kısmının yapıları aydınlatılmıştır. Bu bileşiklerin %95’ten fazlası ise organik bileşiktir. Organik bileşikler, esas olarak karbon-karbon bağlarına dayanan bir iskelete sahiptir; karbonun yanı sıra hidrojen, oksijen, halojenler, azot, kükürt ve fosfor gibi kovalent bağ yapabilen elementlerden oluşur.

Nükleer Manyetik Rezonans (NMR) Spektroskopisi

Peki, milyonlarca kimyasal bileşiğin yapıları nasıl aydınlatılıyor? Bu konu başlı başına cilt cilt kitaplara konu olabilecek kadar derin. Ancak özellikle organik moleküllerin yapı çözümleri, çok büyük oranda atom çekirdeklerinin manyetik alan içindeki rezonansına dayanan özel bir yöntemle gerçekleştiriliyor: Nükleer Manyetik Rezonans (NMR) Spektroskopisi.

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Şeref Üyesi Prof. Dr. Metin Balcı‘nın kaleminden çıkan “Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi“ kitabı, bu karmaşık ama büyüleyici dünyanın kapılarını aralıyor. Prof. Balcı’nın ilk kez 1986 yılında yayımlanan eseri, ülkemizde bu tekniği tanıtan ilk kitaptı. Kimya camiası tarafından o kadar benimsendi ki, çeşitli yayınevleri tarafından 2000, 2004, 2013 ve 2020 yıllarında yeni basımları yapıldı. Kitabın konu içerikleri yeniden düzenlenerek A4 boyutunda, genişletilmiş ve büyük boy olarak hazırlanan baskısı ise Haziran 2025’te Türkiye Bilimler Akademisi tarafından yayımlandı.

NMR: Geçmişten Bugüne Bir Keşif Yolculuğu

NMR’ın kökenleri, ilk ölçümün yapıldığı 1938 yılına, fizikçilerin dünyasına dayanır. Ancak asıl devrim, 1950’lerde kimyacıların bu yöntemin kimyasal bileşiklerin yapısını belirlemede ne kadar kritik olduğunu keşfetmesiyle başladı. Bugün, bir kimyagerin laboratuvarında vazgeçilmez bir cihaz olan NMR, iki boyutlu ölçüm tekniklerinin de yine kimyacılar tarafından geliştirilmesiyle sınırlarını daha da genişletti. Bu alana yapılan paha biçilmez katkılar, fizikçilere ve kimyacılara bilim yolculuğunda yepyeni alanlar açtı.

Tıpta sadece proton NMR kullanılırken, kimyacılar çok daha geniş bir spektrumda, hidrojenin yanı sıra karbon, azot, oksijen ve fosfor gibi NMR’da aktif tüm elementleri inceliyorlar. İnsan kimyasındaki bu elementlerin önemi göz önüne alındığında, yakın gelecekte farklı elementlerin insan vücudunda da ölçülebileceği gibi heyecan verici gelişmeler bizi bekliyor olabilir.

Moleküllerin Gizemini Çözmek: NMR Spektrumlarını Yorumlama Sanatı

NMR ölçümlerinin kendisi kadar, elde edilen spektrumların doğru bir şekilde yorumlanması da büyük bir ustalık gerektirir. Prof. Balcı’nın kitabının bu yeni baskısı, üniversite öğrencileri ve araştırmacılar için paha biçilmez bir kaynak sunuyor. Kitap, NMR’ın temel prensiplerinden başlayarak, spektrumların nasıl yorumlanacağını adım adım açıklıyor.

Eser, özellikle Proton NMR ve Karbon NMR konularına odaklanarak, kimyasal kayma, etkileşme sabitleri ve rezonans sinyallerindeki değişimler gibi temel kavramları derinlemesine inceliyor. Ayrıca, güncel araştırma ve uygulamalarda kilit rol oynayan çoklu puls deneyleri ve iki boyutlu (2D) NMR spektrumlarının oluşum mekanizmalarına geniş yer veriyor. COSY, TOCSY, NOESY, HSQC gibi karmaşık ama bir o kadar da aydınlatıcı 2D teknikler, çeşitli örneklerle açıklanarak okuyucunun konuyu tam anlamıyla kavraması sağlanıyor. Kitaba eklenen Flor (19F) ve Fosfor (31P) NMR Spektroskopisi bölümleri de, bu elementlerin proton ve karbon NMR spektrumlarını nasıl etkilediğini detaylandırıyor.

Okuyucuların pratik bilgilerini pekiştirmesi için genişletilmiş alıştırma bölümü de oldukça dikkat çekici. Gerçek kimyasal kayma değerleriyle simüle edilmiş spektrumlar ve sinyallerin daha kolay yorumlanabilmesi amacıyla yapılan ayrıntılı çizimler, öğrenme sürecini kolaylaştırıyor.

Bir Akademisyenin Bilime Adanmışlığı

Prof. Dr. Metin Balcı, bilimi yaşam biçimi olarak kabul etmiş bir isim. Nükleer Manyetik Rezonans (NMR) Spektroskopisi kitabı dahil tüm eserleri, O’nun bilime olan adanmışlığının ve emeklilik döneminde dahi üretimden kopmamasının net bir göstergesi. İngilizce baskısı 2005 yılında Elsevier yayınevi tarafından Basic 1H- and 13C-NMR Spectroscopy ismiyle yayımlanan bu eserin yeni ve güncellenmiş baskısı, özellikle iki boyutlu tekniklere ayrılan genişletilmiş kapsamıyla, önceki versiyonlardan çok daha zengin bir içerik sunuyor.

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker‘in de önsözde belirttiği gibi, bu eser hem üniversite eğitiminde temel bir kaynak olacak hem de her seviyeden araştırmacıya rehberlik edecek bir kaynak. “Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi“, moleküler yapıların gizemini çözmek isteyen her kimyacı için kütüphanesinde bulunması gereken eşsiz bir referans.

Kitap hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için bakınız: https://www.tuba.gov.tr/tr/yayinlar/suresiz-yayinlar/ders-kitaplari/nukleer-manyetik-rezonans-spektroskopisi

Hasan Seçen

Yaprak Dergisi, Cumhuriyet döneminin önde gelen şair ve edebiyatçılarından biri olan Orhan Veli Kanık’ın (1914-1950) sahibi ve yazı işleri müdürü olduğu, 1949-1950 yılları arasında Ankara’da 15 günde bir yayımlanan, toplam 28 sayı çıkan bir edebiyat dergisidir.

Yaprak, yalnızca Orhan Veli‘nin değil, dönemin önemli edebiyatçılarının da sesi olmuştur. Cahit Sıtkı Tarancı, Sait Faik Abasıyanık, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Cahit Külebi gibi usta yazar ve şairlerin eserlerine yer vermiş ve bu yönüyle Cumhuriyet dönemi edebiyat tarihinde önemli bir yer edinmiştir.

Orhan Veli‘nin, dergiyi ekonomik zorluklar içinde yayımladığı, derginin kapanmasının ardından ise İstanbul’a döndüğü bilinmektedir.

Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı, Yaprak dergisinin tüm sayılarını web sitesi üzerinden çevrimiçi ücretsiz erişime açtı.
Dergi arşivine erişmek için TIKLAYINIZ.