Teknolojinin pek çok tanımı olmakla birlikte en kapsayıcı tanımlarından biri şudur: “…hayatımızı kolaylaştıran, doğal gücümüz ve yeteneklerimizle yapamadığımız işleri başarabilmek için geliştirdiğimiz araç ve yöntemler.”
İnsanoğlu yeryüzünde var olduğundan beri harp teknolojilerini kullandı. Oğuz Kağan destanında geçen “… Canavar geyiği yedi, ayıyı yedi, kargım onu öldürdü. Çünkü kargım demirdendi. Canavarı sungur yedi, yay ve okum onu öldürdü. Çünkü okum bakırdandı.” ifadeleri teknolojinin savaş araçlarındaki önemini gösteren çarpıcı örneklerdir.
Gerçekten de Oğuz Kağan destanında ifade edildiği gibi, bütün çağlarda teknolojinin en yaygın kullanım alanlarından biri harp teknolojisi olmuştur. Bugün de durum çok farklı değil: Bir bilim klasiği olan Carl Sagan‘ın “Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı” adlı kitabının “Bilim İnsanları Günahı Tattığında” başlıklı 16. bölümünde, dünyadaki bilim insanlarının yaklaşık yarısının kısmi zamanlı da olsa savaş teknolojilerinde çalıştığı yazılıyor.
30 Mayıs 2026 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan Mutlu Doğuş Yıldırım’ın “Savaşın Teknolojisi var, peki barışın?” yazısı, insanlığın asırlardır savaşı kazanmak ve güç elde etmek için geliştirdiği teknolojilere farklı bir bakış açısı getiriyor: “Barışın teknolojisi olabilir mi?”
Harp teknolojilerinin korkuyu yönettiği bu dünyada; gerçek zamanlı çeviri sistemlerinden adil kaynak paylaşım platformlarına, küresel çocuk barışı simülasyonlarından ortak gerçekliği koruyan yapay zekâ teyit araçlarına kadar güven inşa eden sistemlerin önemini masaya yatırıyor. Gelecekte sadece silah yönünden güçlü olanların değil, toplumsal barışı ve iç huzuru koruyabilen ve güven üretebilen ülkelerin ayakta kalacağını savunan makale, teknolojiye ve küresel barışa farklı bir bakış açısı sunuyor.
Mutlu Doğuş Yıldırım’ın yazısını tamamını okumak için tıklayınız:
Yavuz Selim İlköğretmen Okulu 5/A sınıfı öğrencisi Avni Öztürk’ün Biyoloji Defterinden bir sayfa (1966).
Yavuz Selim İlköğretmen Okulu’nun Tarihine Yolculuk
1965–1966 yılında, Erzurum’un sert kışında sobayla ısınan sınıflarında, yatılı Yavuz Selim İlköğretmen Okulu’nda öğretmen olma idealiyle okuyan bir öğrencinin; ödev olarak değil, kendisini geleceğe —başta tıp olmak üzere yaşam bilimleri alanında bir bilim insanı olarak hazırlamak amacıyla— iç motivasyonuyla oluşturduğu biyoloji defterini 60 yıl sonra elinize aldığınızda, aslında bu ülkenin yakın tarihine de dokunmuş oluyorsunuz.
Dolmakalemle iki renk kullanılarak yazılmış sayfalar… Sobotta atlasını andıran bir titizlikle çizilmiş onlarca şekil… Her satırında emek, dikkat, sabır ve büyük bir idealizm hissediliyor.
İnsan ister istemez kendine şu soruları soruyor :
O yıllarda, çoğu köyünde çiftçilik yapan anne ve babaların bu çocuklarına bu okullarda nasıl bir ülkü, nasıl bir çalışma disiplini ve nasıl bir sorumluluk duygusu kazandırılıyordu?
Biz neden o idealizmi zaman içinde koruyamadık?
Ve en önemlisi…
Dünün o samimi idealizmini bugünün dünyasında yeniden nasıl yeşertebiliriz?
Belki de mesele yalnızca eğitim değildi; bir neslin, yokluk içinde bile geleceğe inanabilmesiydi.
Sorularımızı sürdürelim…
Ve şunu hiç bir zaman unutmayalım: İmkânlar sınırlı olsa da insan cevheri sınırsızdır; çünkü biliriz ki, bir milletin asıl gücü elindeki maddi kaynakları değil, yetiştirdiği insanın azmi, inanmışlığı, adanmışlığı, çalışkanlığı ve karakteridir.
Not: Defteri hazırlayan öğrenci (Prof. Dr. Avni Öztürk) , 1967-1971 yıllarında Yüksek Öğretmen Okulu ve Ankara Üniversitesi Fen Fakültesini okudu. 2 yıl öğretmen olarak çalıştıktan sonra 1973 yılında Atatürk Üniversitesi Fen Fakültesinde asistan olarak göreve başladı. Atatürk Üniversitesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesinde akademik görevler yaptı. 2015 yılında emekli oldu. Teşekkür: Defterin PDF dosyasıEsra Gürel tarafından hazırlanmıştır. Kendisine teşekkür ederim.
Yapay zekâya karşı çıkanlarla tartışmıyor ve üzülmüyorum. Bilakis, onları çok seviyorum. Çünkü insan, fıtratı gereği muhafazakâr bir varlıktır. Hangi mesleğe, hangi felsefi ekole, hangi ideolojiye bağlı olursa olsun; dindar olsun ya da olmasın, bu durum değişmez. Muhafazakârlık ruhumuza işlemiştir.
Aslında bu, bir noktada gereklidir de. Düşünün: Her şeyin sürekli değiştiği bir dünyada hayat ne kadar zor olurdu? Bir sabitemizin olmadığı, “hakikat bu!” diye bağlanabileceğimiz hiçbir rabıtamızın bulunmadığı bir dünya!… Mesai saatleri sürekli değişiyor, otobüs saatleri değişiyor. Her sabah gazetemizi okurken, “Vay be, ne güzel alışmıştık, bunu da değiştirmişler!” dediğimiz bir hayat… Ne kadar çekilmez olurdu!
Sabah kahvaltısında önümüze ne geleceğini bilmediğimizi düşünün. Ekmekten bile emin değiliz. Necip Fazıl’ın “Değişen-Değişmeyen” şiirinde ifade ettiği noktada bile olmadığımızı düşünün:
Sofrada her şey değişir, ekmek değişmez, Ne kanun! Değişmez’e hasret çekmek değişmez!
Ne büyük bir imtihan!
O hâlde muhafazakârlık hem bir zaruret, hem de önemli bir şeydir.
Bana göre muhafazakârlığın en yoğun yaşandığı ortamlar bilim ortamlarıdır. Çünkü suiistimalleri önlemek bakımından akademik gelenekler çok önemlidir. Ve tabii ki bunun böyle olması gerekir. Bir taraftan yeni hipotezler, yeni teoriler geliştiriyoruz, yeni bilgi üretiyoruz, yeni teknolojileri teşvik ediyoruz; onların etik bir çerçevede kullanılması için neler yapılabileceğini tartışıyoruz. Diğer yandan da yeniliklere karşı direnebildiğimiz kadar direniyoruz.
Bu bağlamda, yapay zekâya karşı çıkan meslektaşlarımı da hep anlayışla karşıladım. Bu arkadaşlarımın “… Bir akademisyenin yapay zekâ kullanması kabul edilemez… etik dışıdır… akademinin yozlaşmasıdır… öğrencinin tembelleşmesidir… tarihin sonudur… ülke ve insanlık olarak geleceğimizin imhasıdır…” gibi eleştirilerinin, ifade biçimleri sert olsa da, içinde hakikat payı barındırdıklarını düşünürüm.
Gerçekten de yapay zekâya etik bir duruşla karşı çıkan akademisyen arkadaşlarımı takdir ediyorum. Düşününüz şimdi:
Meslektaşım ayaklı kütüphane… Her şeyi biliyor. Her konuda konuşuyor. Kim bir konuyu merak etse, ilk ona koşuyor, ona soruyor. Etrafında büyük bir hayran kitlesi var: “… Adam kırkambar be, kardeşim!.. Hezarfen Ahmet Çelebi!… Yok canım; az gelir, Kâtip Çelebi!.. Ahmet Mithat Efendi mezarından kalkmış, tecessüm etmiş!…”
Şimdi bir yapay zekâ çıkıyor… Sual edilen her meseleyi, 8 yaşındaki çocuklardan 70 yaşındaki dedeleri ve ninelerine kadar herkesin anlayabileceği şekilde izah ediyor. Anlamadığın yeri soruyorsun; sana on farklı örnekle yeniden anlatıyor.
Kendinizi şimdi tasvir ettiğim “ayaklı kütüphane” hocanın yerine koyunuz: Bir anda her şeyiniz yıkılıyor… “Bu kadar bilmek demek ki önemli bir şey değil mi yani?” diyorsunuz…
Sonra düşünüyorsunuz: “Olur mu be kardeşim? Bilmek önemsiz olur mu? Elbette çok önemli… Ama bilgi emekle kazanılmalı! Bu kadar ucuz olmamalı; ayağa düşmemeli! İnsanlar öğrenirken alın teri dökmeli, kafa patlatmalı!...”
Bu arkadaşlar, “O hâlde ne yapmalı?” sorusuna çözüm üretmek yerine “yapay zekâ yasaklanmalı” diyorlar… Haksızlar mı? Bence çok haklılar…
Ancak, “haklısın ama alacağın yok!” sözündeki gibi, ne yazık ki alacakları yok. Çünkü 8 yaşındaki çocuktan 70 yaşındaki dedeleri ve ninelerine kadar herkes yapay zekâ kullanıyor; merak ettiği soruları ilk ona soruyor, ilk ondan öğreniyor…
Bakınız, ben de sordum:
“Yapay zekâ, senden bir ricam var:
Yunus Emre’nin ‘Sordum sarı çiçeğe’ şiirini modelleyerek, 4 kıtada, 4+3 hece vezniyle bana kendini tanıtır mısın? Şiirinde 13. yüzyıl Türkçesinden de esintiler olsun!…”
Bilimin treninde birçok kompartıman vardır. Dışarıdan bakıldığında bazıları daha gösterişli, bazıları ise daha mütevazı görünür. Oysa gerçekte bilimin en prestijli kompartımanı, çoğu zaman en sade görünenidir: araştırma ve bilimsel yazarlık kompartımanı. Bilimin gerçek yolcular ı orada seyahat eder. Bana sorarsanız trenin gerçek birinci mevkii de orasıdır.
Editörlerin bulunduğu kompartıman ise çoğu zaman seçkinler bölümü gibi algılanır. Fakat işin iç yüzü hiç de öyle değildir. Editörler ve editör yardımcıları, uzun bir yolculukta yolcular uykuya dalmışken direksiyon başında pür dikkat ilerleyen kaptan ve mürettebat gibidir. Hatta çoğu zaman onların emeği daha da görünmezdir.
Binlerce sayfa makale okunur. Tek bir eksik veri, hatalı bir şekil, yanlış kurulmuş bir cümle için tekrar tekrar yazışmalar yapılır. Bir grafiğin düzeltilmesi, bir şeklin yeniden çizilmesi, bir paragrafın berraklaştırılması için sayısız mesaj gidip gelir. Bazen editör, yazının akışını düzeltmek için klavyenin başına geçer; metnin içinde görünmeden dolaşır ve sonunda yazarlara yalnızca “galley proof” aşamasında son bir göz atmaları tavsiye edilir.
Bütün bu emek çoğu zaman sessizlik içinde yapılır. Açık bir teşekkür nadiren gelir. Buna karşılık yayımlanmayan tek bir makale bile yıllarca sürecek sitemlerin başlangıcı olur.
Ve yıllar sonra geriye çoğu zaman CV’de tek bir satır kalır: “Dergi Editörü (2010–2020)” gibi tek bir satır!..
Artık ne torbasında ekmek kırıntısı, Ne matarasında dudaklarının izi; Öyle bir rüzigâr ki, Kendi gitti, İsmi bile kalmadı yadigâr.
Bilim dünyasında görünmeyen emeklerin kaderi biraz da böyledir.
Bu yüzden genç araştırmacılara küçük bir tavsiyem var: Üretken olduğunuz yıllarda enerjinizi her şeyden önce araştırmaya ve bilimsel yazarlığa ayırın. Hakemlik görevlerinden kaçınmayın. Unutmayın, hakemlik bilimsel ekosistemin sessiz ama vazgeçilmez dişlilerinden biridir. Fakat editörlük görevlerine erken yaşta talip olma konusunda acele etmeyin. O görevler zamanı geldiğinde zaten sizi bulur.
Unutmayalım: Bilimin tekeri bir kez dönmeye başladığında kendi yolunu bulur. Önemli olan o hareketin içinde, dürüst ve üretken bir yolcu olarak yer alabilmektir.
Editörlüğünü yürüttüğüm Organic Communications dergisi olarak, 2026 yılına 19 yıllık köklü bir birikim ve yenilenen bir vizyonla “merhaba” demenin gururunu yaşıyoruz. İskandinavya’dan Avustralya’ya kadar 50 farklı ülkeden gelen bilimsel katkılarla örülen bu yolculukta, %6,7 gibi düşük bir öz-atıf oranıyla yakaladığımız akademik güven, en büyük motivasyon kaynağımız oldu. Bilimin dil, din ve sınır tanımayan birleştirici gücüne olan inancımızla; sadece başarılı sonuçları değil, dürüstçe raporlanmış “negatif sonuçları” da bilime kazandıran şeffaf yayıncılık ilkelerimizden ödün vermedik. 19. yılımızda, “Sürekli Yayın Modeli” (Continuous Publication) ve yenilenen görsel tasarımımızla, bilginin küresel dolaşımını daha hızlı ve etkin kılmaya kararlıyız. Bu başarıda emeği olan tüm yazarlarımıza, hakemlerimize ve yayın kurulumuza teşekkür borçluyuz.
Dergi Editörü imzası ile yayımlanan yazımın tamamını ve 19 yıllık yolculuğumuzun sayısal portresini incelemek için aşağıdaki bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz:
Prof. Dr. Hasan Seçen'in Akademik Sayfası 
